kall sb. n.

  1) [um e-t] råb, udråb, klageråb, kalden, (højtidelig og højlydt) udbasunering

   Oll hæift ok ræiði ok bræðe ok call ok guðlastan takesc fra yðr Alk619 1095 [●c1200-1225]

   *sprettr upp þrutnan hugar. þrættor. mæinmæle. call. hæift. guðlastan Alk619 1234 [●c1200-1225]

   viþ þetta alt saman. þa verþr call á scipino ÓHÆ 530 [c1225]

   uerðr þeim litit aptr um stafn oc sa morg skip fara innan at þeim með miclum acava oc ⸢calli [var. reiðe ÓTOddS 7527] ÓTOdd 7510 [c1250-1275]

   Varþ þa kall mikit oc eɢian um allan heriɴ ÓH 5664 [c1250-1300]

   Nu hœyrir þiðrecr kall risans oc finnr at hann er reiðr ÞiðrII 8011 [c1275-1300]

   Eptir þat gerþiz ⸢kall [var. akall OrknFlatII 49533] mikit, ok eptu flestir a Svein ok spurþu, hvat til raþs skylldi taka Orkn325I 27714 [c1300]

   vvinir þeira komo með gny ok með kalli. ok hugðuz þa mvndo taka hndum er þeir sa litlo aþr ÓTOddS 3821 [c1300]

   mæðr akaflegho kalle ok reðelego hareyste Thom1 24918 [c1300]

   ●●● Þorgeirr kallar þa, at Eyivlfr biði hans ... Eyivlfr heyrir kallit FbrHb 1376 [c1302-1310]

   þa þusti at fioldi manna med kalli myclo oc acafa Andr4 4102 [c1300-1325]

   Skorti þá eigi áeggjan, klið ok kall, er hvárirtveggju höfðu HG 2328 [c1300-1325]

   Ok þa er þeir hafa þæytt sva lengi lvðra sina. gangi allr lyðr með miklo kalli StjC 35914 [c1300-1325]

   Hann vaknaði við kallið StjC 43223 [c1300-1325]

   Philistim hæyra hvert lof Gyðingar væita Saul konvngi vm allt Gyðingaland með lvðra þyt oc þesshattar kalli. Hæyri Hebrei ... StjC 4508 [c1300-1325]

   Drottinn mínn heyrðo bǽn mína ok kall mítt BǿnAlk 1084 [c1325]

   segir sva, at Gyðingar giæfvi Pali postola þꜳ sauk, er fyrir attu at koma at þeira kalli .xl. hoggva Páll2A 2661 [c1340]
def. 1/3: på deres tilråb? på deres opfordring/tilskyndelse?

   Nu geriz mikit kall i liði Romuería. oc villdu þeir sækia epter haufðingia sinum Bret AM 573 4°2 59r25 [c1330-1370]

   sendi hon (ɔ: Hallfríðr) pillt a næstu bæi at biðia menn þangat koma. sua ok matti heyra kall a skipin Finnb 8618 [c1330-1370]

   kallar þa enngi meirr ⟨en⟩ Eirikr birkibeinn ... Þa flygr steinn r kirkiu-garðinum ok kemr við eyra honum ... ok var lokit hans kalli at sinni StuIK 56513 [c1350-1370]

   heyrði hann kall áa bak ser aptr, at hann skylldi drygia dáað ok duga honom StuIIK 9425 [c1350-1370]

   postolar guðs digna med ngu moti viðr klapp eða kall. briost kalldra gẏdinga JJ SÁM 1 45va16 [c1350-1375]

   gret hann með kalli ok tárfelling MMA 52322 [c1350-1375]

   kolluðu ꜳ Olaf þegar kall matti heyra ok sgðu at uhreint uar i osinum ÓH61 75313 [c1350-1375]

   Kall þæirra manna. sem byggia borgirnar Sodomam ok gomorram. filgaz mikit ok aukaz Stj1 11923 [c1360-1370]

   Syndin meðr kalli ok hareysti er syndaligr lifnadr. sa sem utan kallz ok kęru er opinberliga medr fyst ok frelsi framidr Stj1 11926 [c1360-1370]

   heyrt hefir ek hans (ɔ: lýðsins) kall Stj1 2598 [c1360-1370]

   geriz i þenna punngt sua mikit kall srgh ok sut a. erchibyskups gardi at naliga heyʀir vm alla brgina Nik Holm perg 16 4° 42r28 [c1375-1400]

   slo a þa hofga suo miklum at þeir mattu æigi uoku hallda ok sofna þeir aller. þa kom kall yfir þa suo at þeir uoknudu aller Grǿn 5425 [c1387-1395]

   Þá kom kall mikit í naustdyrrnar, ok var um rœtt, at þeir skyldi hafa hendr á henni Þóru Reykd 19214 [c1400]

   Modir ... tekr barnit ok ber med kvein ok kall ut ꜳ vidan uoll Thom2 48426 [c1400]

   þá heyrðu þeir ⸢óp [var. kall] mikit var. Flóamx 474: AM 445 b 4° “B” [c1390-1425]

   Id þridia sinn sprettr hann upp vid kallit, þott hann vissi eigi, hverr kalladi Ambr 4922 [c1425-1445]

   þa varð hvell rodd mikellar reidarþrumo ok andlekt kall sva mælandi Niðrst4 2011 [c1400-1500]

   Kall vard mikít ꜳ midre nott. komin er brudgume Mess2625 291 [c1470]

   Siþan þytr vpp ⸢*kall [Holm perg 1 4° “E”; non emend. karl] mikit vm kirkivna alla emend. MarS 3029: Holm perg 1 4° “E” [c1450-1500]

   kom kall ogurligt yfer þau bonnda ok huspreyiu. þat mælti suo. Gialltu mier skulld mina ÓH1008 77625 [c1450-1500]

   ●●● Himen og jord heyret nv og giefet kꜳll af ydr med þessvm ordvm: Eyia. Eyia. Eyia AnnaReyk 3428 [c1530-1540]

   ●●● thimenn sꜳ er davden kemvr og kallar. þviat þa verdvr hverr at fara. er þat kallet kemvr BarlReyk 10415 [c1530-1540]

   hann hefur heyrt mig ... kall mítt GlossPsalt 515

   Gerðisk þar þá kall mikit, sagði hverr ǫðrum, hvat títt var HkrIx 2047

   Þä ⸢var kallad [var. bar kalled] so nærri mier ad eg hafdi vedrid af þeim sem kalladi var. Hrólfx 147: AM 9 folx “9”, etc.

   Þä ⸢var kallad [var. bar kalled] so nærri mier ad eg hafdi vedrid af þeim sem kalladi var. Hrólfx 147: AM 9 folx “9”, etc.

   miklu var meiri þyss ok kall um allan herinn Knýtl1741x 12611

   allr lýðr hljóp upp með kalli, ok sǫgðuz allir honum fylgja vilja Knýtlx 25621

   byskupinn þurfti eigi at hafa onadir edr kall vm þat, er dagliga þurfti at skipa i kirkiunne ok til bar med folkinu MarD634x 109032

   þeira kall stigr allt vpp til himins MarD635x 65714

   Menn vakna vid þetta kall MarD635x 66224

   Ok þá er kall kom á skip Þórðar, at tveggja vegna væri at þeim sótt, urðu þeir þá við hvárutveggja at sjá StuIIR11127x 6917

   hlupu þeir í skálann, er komnir váru ... með bǫlvan ok kalli StuIIR11127x 1601

   ●●● dyrit hleypur nv sem þat má fara vid manninn. þar fylgia vij hiner yngstu wisunndar og aller hundar Jrons ialls þar er nv mikit kall, hunnda skøll og óp, af weidimonnum. dyrit hleypur nordur áa heidina til wngara skogs ÞiðrIIx 13814

   heyrda eg nærre mier hrmulegt kall andanna edur salnanna ÆvÓd200x 1503

  hátíðligt kall

   laat taka luðra mina ok laat blaasa um alla borgina meðr hatiðlegu kalli. ok laat boða at Salomon er uorðinn konungr StjB 55032 [c1350]

   lat taka ludra mina sialfs ok lat blasa vm alla borgina med hatidlegv kalle ok lat boda at salomon er kongr at uilia guds ok at kosning davids KgsA 11810 [c1450-1475]

  nema kall [(í) milli e-rra]

   þeir vorv langt brottv komnir sva at þo matti nema kall milli þeirra oc manna Saul StjC 48611 [c1300-1325]

   herklæðaz þeir ok ganga á land ok lið þeira ok í mót þeim Oddi, ok þegar nemr kall, spyrr Hjálmarr, hverr fyrir liði því réði ǪrvS 635 [c1300-1325]

   er konungi þotti sem nema mętti ⸢mal [var. kall] ímilli þeira. kallaði konungr ꜳ hann var. ÓTII 1336: AM 53 fol “B” [c1375-1400]

  óp ok kall

   en ækki mæin vill hann gera Þiðreki konungi ef hann skal raða. Nu lata þæir blasa ollom sinom luðrom oc laupa upp a sina hæsta oc riða með kalli oc opi oc luðra gang * ut af borginni ÞiðrII 2329 [c1275-1300]

   með opi oc calli oc mikille eɢian Sv 1005 [c1300]

   Þá varð óp mikit ok kall NjM 38721 [c1330-1370]

   Þar af man sua mikit óp ok kall þa uerða aa aullu Egiptalandi. sem ... Stj1 27719 (óp ok kall) [c1360-1370]

   med ope ok kalle KirjA 368 [c1450-1500]

   Í þenna tíma kom bóndaliðit ok gengu þegar at kirkjunni med ópi ok kalli ok spurðu, hvar hann væri guðsreiðismaðrinn Knútr Knýtl1741x 13611

  2) anråbelse, påkaldelse (i bøn)

   ger þic ecki firir þi sorgfullan nema i huerri bæn oc kalli ⸢oc [var. með AM 230 fol “c”] þacsamligri bænding birtiz firir guþi akall þitt með þacsamligri syn BarlB 2318 [c1300]

  3) opfordring, tilskyndelse, krav

   konungr kuez ekci fara mundo at kalli þeiʀa SvEirsp 31927 [c1300-1325]

   leitaði hann þat kall með verki at fylla sem aðr var vt sent af mvnninvm. hann heitaðiz at hallda byskvps tivndum ÁBp 15111 [c1375-1400]
han agtede at lade den bekendtgørelse/trussel ske fyldest, som tidligere var udtalt mundtligt? (nemlig at tilbageholde biskopstiende)

   leitaði hann þat kall með verki at fylla sem aðr var vt sent af mvnninvm. hann heitaðiz at hallda byskvps tivndum ÁBp 15111 [c1375-1400]
han agtede at lade den bekendtgørelse/trussel ske fyldest, som tidligere var udtalt mundtligt? (nemlig at tilbageholde biskopstiende)

   þottez Haralldr skilia at Hacone syndist þat rað at hann lette æigi ⸢kalleno [var. tilkalleno AM 303 4°x “A”]. oc sagðe at æigi skylldi harðræðe scorta ef hann kꝍme i fꝍre FskBx 6117

  4) benævnelse, tilnavn

   at engi maðr matti hann nefna annan veg enn iarl hinn illa. var þetta kall haft lengi siðan HkrFris 13118 [c1300-1325]

   engi maðr matti nefna hann aɴan veg en jarl enn illa. Var þat kall haft vm allan Þrandheim ÓTI 2384 [c1350-1375]

   engi maðr mátti nefna hann annan veg, en jarl inn illa; var þetta kall haft lengi síðan HkrIx 35517

  at kalli

   allt þat er tíl þessa heims skrautz er. er ver giætom oc eigum at kalle. þa verðr optt til avaxtar en opttar til tapanar BarlA 6729 [c1275]

   ●●● Hinn heiþinge lagðe spiote i siþo drottens ... En þessor kristinn at kalle stingr sino suerþe i heilalaust hofuð kriste drottins Thom1 2644 [c1300]

   o at þeir syndgiz nauðgir at ⸢falle [var. kalle] var. BarlA 4017: AM 231 III fol “f1” [c1300-1350]

   Þesi erv ⸢at kalli en [var. kollvð DG 11 “U”] mestv refhvorf ok miɴzt af þesvm SnE 22521 [c1300-1350]

   varo þæir þa sattir at ⸢kalle [var. kalla HkrIIIx 39023] FskAx 35514

   þa var at komet at þæir mynnde bæriazk enn þo sættoz þæir at kalle FskAx 3566

Comp.: aftr-; á-; at-; bǿná-; djǫflaá-; eignará-; fjártil-; frá-; goðorðstil-; saman-; sam-; skǿða-; synða-; til-; undan-

Gloss: EJ; ClV; Fr; LL c-; Hertzb -kall; Rím; LP; AH; deVr; Fr4; NO; ÁBlM (kalla vb.)

ER (oprindeligt redigeret marts 2012)